جشن بیل گردانی در نیم ور محلات

 

جشن بیل گردانی به عنوان نمادی از تلاش و همدلی همه ساله در آستانه فصل آبیاری مزارع با حضور خود جوش گروههای مختلف مردم روز جمعه نوزدهم فروردین ماه جاری در شهر نیم ور محلات استان مرکزی برگزار شد. این آیین با قدمت حدود دوهزار ساله به عنوان نمادی برای تشکر الهه آب، ریشه در فرهنگ آب و آبیاری داشته و نمادی برای نشان‌دادن زور و پهلوانی به دشمنان بوده‌ است و به اعتقاد مردم منطقه نیم‌ ور این بازی آیینی، به برکت و زیادی آب کمک می‌کند.  گفته می شود، برای حفظ این رسم معنوی هر سال در مواقعی که مسیر جوی های آب توسط گل و لای و یا رشد گیاهان و علفهای هرز در ماه اسفند و اوایل فصل بهار مسدود می شده و آبرسانی به مزارع این شهر به کندی انجام می گرفته، با اعلام بزرگان شهر، مردم با کمک یکدیگر به پاکسازی حریم جوی می پرداختند.

بهار در فرهنگ مردم

دکتر مصطفی خلعتبری لیماکی

 زیبایی بهار همواره موجب شده است بسیاری از نویسندگان و شاعران سرزمین كهن ایران در وصف آن سخن بسرایند و همچون «صدای سخن عشق» گفتارشان اصلاً تكراری نیست.

بهار در ادب پارسی

آمد بهار و رفت  و  من از كنج آشيان                  وقتي بر آمدم  كه  گلي  در چمن نماند

عاشق اصفهاني

بهار مي‌رسد آيا بــــود كه در چمني                  نشسته پاي گل و ياسمين تو باشي ومن

هلالي جغتايي

ترانه ها و تاریخ

 

ترانه ها از نخستین دستاوردهای ذوقی و ذهنی ایرانیان که سرشار از احساس است و گاه بر طبق شرایط زمانه و خاستگاه آن، رنگ و لعاب تقدس آمیز به خود می گیرد. ترانه ها بدون هیچ پیچیدگی و بدون بهره مندی از صنایع ابهام و کنایه بلکه به طور مستقیم و تعارف در بیان احساس، هزل یا مدح اشخاص و گروه های خاص را به عهده داشته اند. آنها اسناد ویژه ای هستند جهت بررسی های اجتماعی و سیاسی و گوشه های تاریکی که به طور کلی در تاریخ و نظریه پردازی های جامعه شناختی نیامده است. به طور مثال ترانه زیر حمله پرتغالی ها به سواحل خلیج فارس را خاطرنشان می کند و خود بیانگر بخشی از تاریخ اجتماعی دوره صفویه است:

 فرنگی اومده بندر گرفته / اول کشتی، دوم لنگر گرفته

سلام از من به شاه عباس رسونین / که کافر دین پیغمبر گرفته

 در ترانه ها همچنین می توان رویدادهایی از تاریخ ایران را استخراج کرد. یکی از کهن ترین وقایع، واقعه مقاومت جانانه شاه منصور مظفری در برابر تیمور گورکانی است. شاه منصور پهلوانی بود که نزد مردم شیراز از محبوبیت و مقبولیت خاصی برخوردار بوده است به همین خاطر، مردم شیراز هنگام دشواری و محنت به آرامگاه او روانه می شوند و با خواندن دوبیتی زیر به اصطلاح «گره گشایی» مشکل خویش می نمایند و روح خود را صیقل می دهند:

 به حق نور به حق آیه نور / به حق کند و بند شاه منصور

که هر که حاجتی داره، روا کن / گره در کارم افتاده تو واکن

 در واقع هر وقت که ایرانیان گرفتار حق کشی یا مشکلی می شدند، به وسیله همین ترانه ها، عشق و نفرت خود را به بیرون ریخته اند. نظیر آنچه مردم برای رشادت میرزا رضا کرمانی در قتل ناصرالدین شاه قاجار سرودند:

 میرزا رضا رشیدم / چادر بر سر کشیدم

تپونچه را گروندی / بوای شاه را سوزوندی

 یا هنگامی که لطفعلی خان، آخرین شاه زندیه توسط آقا محمدخان قاجار کور شد و شاه قاجار در کرمان از ۲۰ هزار جفت چشم از حدقه درآمده مردم وفادار به زندیه، پشته ساخت، مردم همنوایی زیادی نمودند:

 لطفعلی خان مرد رشید / هر کی شنید آهی کشید

مادر و خواهر جامه درید / لطفعلی خان بختش خوابید

 از آنجا که فرهنگ مردم هر جامعه در حکم زندگینامه و حسب حال و خلق و خوهای توده مردم آن ملت است، در سرزمین بزرگی چون ایران که شهرها و روستاهای پراکنده زیادی دارد با وجود اختلافات ظاهری، ریشه و خاستگاه فولکلور آنان یکی است و این خود موثق ترین سند وحدت قومی ایرانی ها و دلیلی محتوم بر پیوندها و پیوستگی های مردم این سرزمین است.

واسونک های شیرازی

 

کتاب «واسونک های شیرازی و روایت هایی از فرهنگ مردم فارس» که توسط استاد ابوالقاسم فقیری نگاشته شده از سوی انتشارات دانشنامه فارس به دست مخاطبان رسید. در این کتاب، استاد فقیری فرهنگ واسونک خوانی را از ابتدا تا به اکنون به رشته تحریر در آورده و افزون بر بررسی واسونک های شیرازی، شیوه خواندن واسونک، واسونک ها در گوشه و کنار فارس چه نام دارند و ولایت های فارس در ترانه های محلی، به تفکیک واسونک را در ولایت های مختلف سرزمین فارس به جستجو پرداخته است.

فقیری در کتاب «واسونک های شیرازی و روایت هایی از فرهنگ مردم فارس» افزون بر واسونک به خرده فرهنگ های ولایات فارس هم نظری داشته و برای نمونه حتی به چوپانی در فرهنگ مردم فارس پرداخته است.

این نویسنده و پژوهشگر ۷۹ ساله در این کتاب قصه های محلی را فراموش نکرده و حتی در بخش هایی از «واسونک های شیرازی و روایت هایی از فرهنگ مردم فارس» به بازی های محلی، عرقیات گیاهی، خوراکی های بومی، ویژگی های مردم شیراز و باغ رفتن شیرازی ها اهتمام ورزیده است.

فقیری که همواره فرهنگ و تمدن را در خطه فارس موضوع پژوهش ها و آثار مکتوب خود قرار داده در انتهای کتاب «واسونک های شیرازی و روایت هایی از فرهنگ مردم فارس» با عنوان «شیراز از گل بهترو» شعری از بیژن سمندر، شاعر شیرازی را به مخاطب ارایه می دارد.

فقری در دیباچه کتاب «واسونک های شیرازی و روایت هایی از فرهنگ مردم فارس» پیرامون واسونک های شیرازی می نویسد: «واسونک(Vasunak) ترانه هایی است که در مجالس عروسی و سرور و شادمانی می خوانند. خواندن این ترانه ها بیشتر به عهده زن هاست که همراه با خواندن واسونک، کِل(Kel) هم می زنند.»

شناسه کتاب:

عنوان: واسونک های شیرازی و روایت هایی از فرهنگ مردم فارس

نویسنده: ابوالقاسم فقیری

موضوع: شعر عامه فارس

انتشارات: دانشنامه فارس

محل نشر: شیراز

اخبار تصویری