کاشت گل‎‏ محمدی در ایران، دیرینگی حدود ۷ هزار ساله دارد و آیین گلابگیری، آیینی ۱۰۰۰ ساله است که در درازای زمان تغییراتی بسیار اندک داشته است.
گلاب قمصر که از نظر مرغوبیت، بهترین گلاب جهان بشمار می‎رود، از نظر دینی نیز دارای ارج و قرب است. علاوه بر آن، برای خوشبوکردن فضاهای دینی به کار می‎رود. هر ساله در تاریخ ۹ ذی‎الحجه، خانه خدا توسط این گلاب ناب شسته می‎شود.
تاریخ تقطیر و گلابگیری به عنوان تکنیکی که هنوز کارآمدترین روش شیره ‌گیری است، به آیین باستانی «عید گلابی» بازمی‌گردد که امروزه در کاشان به «لتان» معروف است.
«ابوالقاسم عبدالله قاسانی» در سده هفتم هجری در کتابی که به معرفی انواع عطرها پرداخته، مطالب جالبی درباره گلابگیری با استفاده از دستگاهای تلفیقی «قرع، انبیق و قابله» بیان کرده است. خطه گل‌خیز قمصر کاشان پهناورترین و خوش رایحه‌ترین گلستان این سرزمین است. قمصر، علاوه بر سابقه پرورش گل، کهن‌ترین، ظریف‌ترین و تکنیکی‌ترین روش تولید گلاب را به خود اختصاص داده است. یکی از منحصرترین شیوه گلابگیری اولیه در این بخش، اسانس‌گیری به روش موسوم به «ترمذی» (تولید گلاب با غلظت بالا) است. از دیدگاه باستان شناختی و با زنده‌سازی و معاصرسازی می‌توان بیش از ۲۰۰ ‎نوع تکنیک در این روش را که در گذشته روان بوده است، را بار دیگر زنده کرد.
اگرچه گلابگیری رایج امروزی، صنعتی ساده به شمار می‌آید و در اغلب نقاط سرزمین پهناور ایران نیز به‌ همین شیوه انجام می‌شود، اما تهیه گلاب ناب مستلزم رعایت نکات زیادی است که در واقع نیاز به دانستن هنر گلابگیری دارد.
آیین‌های گل چینی و گلابگیری در قمصر و سایر نقاط گل خیز کاشان هرسال از اوایل اردیبهشت ماه آغاز می‌شود و تا پایان خرداد ماه ادامه دارد. در این روزها، بیشتر مناطق گل محمدی و گلابگیری سنتی کاشان پذیرای گردشگران بی شمار است. شهر قمصر در فاصله ۳۰‏‎ کیلومتری کاشان واقع شده است.
آیین گل و گلاب یادگاری به دیرینگی هوش ایرانی
آیین جشن گلاب به دست کم دو هزار سال پیش باز می‌گردد. در دوره ساسانی اوایل تیرماه، مردم با ریختن گلاب به یکدیگر از این هدیه خداداد میزبانی می‌کردند.
این آیین در گذشته کاشان با نام «لتّان» یا گلاب‌ریزان مشهور بودکه به شکرانه نعمت گل برپا می‌شد. در این آیین مردم جام‌های جواهرنشان گلاب را به خدمت پادشاه می‌بردند و در میان خود نیز به ریختن گلاب بر سرو روی می‌پرداختند.
جایگاه گلاب و عطر در مردم کاشان، ویژه بود به گونه‌ای که در خانه‌های همه مردم طاقچه‌ای ویژه قرار دادن گلاب پاش وجود داشت که در حال حاضر نیز این رسم همچنان پا برجاست. آنها گلاب را در تنگ‌های نفیس در طاقچه بخاری که آن را با ترمه می‌پوشاندند، قرار می‌دادند.
آنچه در آیین گلابگیری قدیم ایرانی در خور اندیشه و مطالعه است، شیوه‌های درست به دست آوردن و فرآوری گل است.
کیفیت نامناسب در بخش تولید صنعتی و آلودگی محصول در تولید سنتی از تهدیدهای نگران کننده در فرآوری گل محمدی است.
در روش‌های کهن به دست آوردن فرآورده‌های گل، به نکات دقیقی توجه می‌شده که نتیجه رعایت آن محصولی باکیفیت و درست بوده است. به عنوان نمونه در زمان‌های گذشته، موادی که ساختار دستگاه‌های گلابگیری و بسته بندی محصول را تشکیل می‌داد کاملا درست و با رعایت ضوابط دقیق همراه بود.جنس پارچ و دیگ‌های گلابگیری از مس، درپوش دیگ سفالین و نی چه‌ها، چوبین بوده است و سوخت زیر دیگ به گونه‌ای بوده که فرآیند گلاب و اسانس گیری به شکلی ملایم و باکیفیت صورت می‌گرفته و محصول بدست آمده در ظرف‌های مناسب بسته بندی می‌شده است.
کار دقیق فرآوری گل، آنقدر همه چیز حساب شده است که زمان چیدن گل، نحوه حمل آن، دمای نگهداری آن تا رسیدن به دیگ گلاب و حتی زاویه نی چه‌های انتقال بخار گلاب به پارچ بر کیفیت محصول تاثیر بسیار می‌گذارد.
گل دربهترین شرایط پیش از برآمدن آفتاب از شاخه چیده و در سبد، حمل و سپس برای جلوگیری از پلاسیده شدن با حجم کم داخل کیسه ریخته می‌شود.
گلاب بسته به انصاف و صداقت گلابگیر می‌تواند سنگین یا سبک باشد به گفته دیگر، وقتی حجم بیشتری از گل در دیگ ریخته شود، گلابی با کیفیت بهتر (گلاب سنگین) و حجم کمتر گل ورودی به دیگ گلاب رقیق‌تر (سبکتر)ی تولید می‌کند.
وقتی گلاب به نهایت مرغوبیت می‌رسد چندآتشه نام می‌گیرد. در فرآیند تولید چنین گلابی، به جای مخلوط گل و آب از مخلوط گل و گلاب برای جوشاندن استفاده می‌شود.
بعد از فرآیند گلابگیری، مهم‌ترین بخش کار، بسته بندی است که میکروبی شدن محصول نیز در همین مرحله اتفاق می‌افتد و این بخش همان چالش کنونی وزارت بهداشت با تولیدکنندگان سنتی است.
درگذشته بسته بندی فرآورده‌های گل توسط شیشه‌های رنگی صورت می‌گرفت که بر پایه گفته‌های زکریای رازی از یک نوع گیاه در منطقه کاشان بدست می‌آمد، اما امروزه برای بسته بندی این محصول از ظرف‌های پلاستیکی، پیت و پی وی سی استفاده می‌شود که در اثر حرارت به موادی زیان آوربرای تندرستی بدل می‌شود.‏
درگذشته، صنعت شیشه گری و مسگری با گلکاری و گلابگیری همراه بوده، تولید درست در همه مراحل کار رعایت و در نهایت، درب شیشه‌ها با موم بسته و به دورترین نقاط جهان فرستاده می‌شد.
درچنین شرایطی محصول مطلوب در درمان بیماری‌ها، استفاده‌های غذایی و آرایشی به کار می‌رفته است. (گلاب پنج آتشه در درمان بیماری‌های عصبی سودمند است)‏
توجه به شیوه تولید و بسته بندی سنتی می‌تواند الهام بخش صنعت امروز باشد کسی مانند ابن سینا از شراب گل، افشره آن، جُلّاب (گلاب شیرین) و روغن گل در درمان بیماری‌ها بهره می‌برد.
علاوه بر درمان دارویی، گلاب در قدیم باکیفیت بسیار بالایی تولید می‌شد که دلیل آن همانگونه که اشاره شد به شیوه و ابزار درست کار برمی‌گشت.
هم اکنون شهر‌های دیگر ایران و کشورهای جنوب شرق آسیا در حال روی آوردن به این صنعت هستند.
آنچه در این میان از اهمیت بسیاری برخوردار است توجه به کشورهایی مانند بلغارستان است که تنها حدود سه سده است که این طلای خوشبو را شناخته، اما آنقدر خوب گوهرشناسی کرده که در بازار تجارت پرسود اسانس گل محمدی در دنیا یکه تازی می‌کند.
ایران مهد کهن میزبانی این نجیب مهجور در جایگاه نه چندان مناسبی در تولید اسانس و فرآورده‌های گل محمدی قرار دارد و باز این در حالی است که کشف خاصیت‌های این گیاه پر قیمت، یادگار دانشمندان این مرز و بوم است. 

به نقل از روزنامه اطلاعات

اضافه کردن نظر

کد امنیتی
تازه سازی

اخبار تصویری