گروه «عروس گوله» یا عروسی گوله یا همان اروس گوله از جمله پیش آهنگان نوروز در  پیرامون استان گیلان و غرب استان مازندران است که «غول» ، «پیر بابو» و «نازخانم» ایفاگران نقشهای اصلی نمایش آن هستند که اغلب در ایام نوروز و پیش از آن نمایشهای جذابی برای عموم اجرا می کنند البته این مراسم نیز مانند بسیاری از سنتهای قدیمی ایران در حال فراموشی است اما به تازگی موزه روستایی گیلان با فواصل معین اقدام به برگزاری مراسم آیینی عروس گوله که نمادی از پیروزی پاکی با نیرنگ و ناخالصی است، می کند. نمایش عروس گوله ریشه در سنتهای نمایشی اسطورهای کهن مربوط به آغاز بهار دارد که در آن نمادهای سال کهنه و نو با هم به ستیز بر می خیزند.

عروس گوله» بیشترین نقش را در شکل گیلانی روایت پیش آهنگان بهار موسوم به عمو نوروز بر عهده دارد. عروس گوله (غول) کلاهی از کلش بر سر می نهد، زنگ و زنگوله هایی به خود می آویزد و چماقی هم به دست می گیرد.«پیربابو» نیز خود را به هیئت پیرمردی می آراید و نقش «نازخانم» را هم یکی از جوانان که لباس زنانه می پوشد، بازی می کرد.

موضوع نمایش، دعوای غول و پیربابو بر سر نازخانم است که سرانجام قرار می شود کشتی بگیرند و غول پیروز می شود و همراه نازخانم رقص کنان بازی را به پایان می برد. این گروه معمولاً چند روز پس از نوروزخوانها پیدا می شوند. گروه شبها حرکت می کنند و در هر خانه که بازی می کنند از صاحبخانه هدایی چون برنج، تخم مرغ و شیرینی و گاهی پول دریافت می نمایند. از شب چهارشنبه سوری به بعد در حومه های شهرها و روستاهای استان گیلان شخصی را که عروس گوله می گویند لباسهای قشنگ محلی که دارای زینتهای فراوانی است، می پوشانند و با عده ای از کودکان همراه به رقص و پایکوبی و دست فشانی می پردازند و شادی کرده و می گویند:

عروس گوله باوردیم جان دله باوردیم/ یعنی عروس قشنگ و خوب و زیبا آوردیم.

بازیگران اصلی: عروس، داماد، غول، پیر بابو، خواننده و کوله بارچی هستند و تعداد آنها گاهی به سه نفر هم می رسد. همراهان آنها نیز با پایکوبی، دست زدن واگیر کردن به جشن عروس گوله نشاط دادن می دهند و شخصی هم سبدی را حمل می کند و تخم مرغها را از صاحب خانه گرفته و در آن قرار می دهد.

«غول» ، مردی بلند قد و زورمند با لباس مندرس و قیافه عجیب با پوتین و کلاه و کچکی در دست است، لباس غول چغا و در پا چمش یا گالش دارد و در ساق پا معمولاً پاتاوه، جارو در کمر، غور و زنگ در کمر و ریسمان متصل به زنگ که شانه های او را می گیرد، همراه دارد.

پیربابو ، ریش سفید ، پوستین کلاه در سر و کچکی در دست و دور کمر حمایلی که زنگ و غور به آن آویخته می شود، دارد و همچنین عروس، مردی با لباس محلی است که در سر مندیل زده و دستمال سفید تور بر سر و همینطور در یک دست دستمال و در دست دیگر جوالدوز برای دفاع از خود دارد. داماد، لباسی بر تن یا شلوار فدک و پیراهن سفید و کلاه تخم مرغی یا نمدی و جلیقه ای پوشیده و در دست کچکی به همراه دارد، کولبارچی ها نیز با کیسه در پشت یا در دست گندم با گروه هستند.

غول تمثیلی از زشتیها و بدیها است و عروس نماد اخلاق و خوبیها، پاسدار نیکی ها و پند و نصیحت راستی و چگونه خوب زیستن را به عروس گوله نشان می دهد.

  یکی از معروفترین آیین هاى نمایشی پیش نوروزى گیلان و غرب مازندران عروسه گوله است. آروس یا اوروس به معنای الهه زیبایی است که به عربی رفته و الف به عین تبدیل شده و دوباره با شکل جدید به زبان فارسی بازگشته است. ارس یا آرش و آرشمیدس نیز نزدیک به همین معناست که الهه آب استِ زیرا آب نشانه و نماد زیبایی و پاکی است. عروس یا اوروس گوله شاید به معنای عروسی گلهاست زیرا بهاران فصل زیبایی گل ها و آغاز طراوت و عروسی آن است.

فرامرز طالبی در کتاب تئاتر در گیلان می نویسد:

قدمت عروس گوله به گذشته هاى بسیار دور می رسد.این نمایش در هر منطقه از گیلان با حفظ چهار چوب اولیه نمایش از بداهه هاى بومى نیز برخوردار بوده است .

شخصیت ها و شیوه اجرا:

۱-سرخوان:خواننده شعر ،راوىو کارگردان

۲- سا ز زن یا دایره زن :نوازنده سرنا (ساز محلى ) دیاره زن (نوازندة دایره) که فقط ریتم آهنگ و شعر را حفظ می کند.

۳- واگیر کونان:هم سرایان شعر عروسه گوله که به دنبال گروه حرکت میکنند و به تعدادشان افزوده میشود.

۴- کترا زنان :چند نفر که با هماهنگى ساز و آواز دو کفگیر چوبى یا دو قطعه چوب را بر هم میکوبند.

۵-غول : موجودى افسانه اى و درشت پیکر…..در برخى مناطق دو شاخ گاو بر سرش می گذاشتند و ریش انبوه سیاهى برچهره اش می بستند؛ چند جارو به جاى دم و چند دسته شالى (ساقه خشک شده برنج ) بر پشت و سینه اش می نهادند؛چند زنگوله هم بر لباسش آویزان مى کردند. غول  نیز مانند پیربابو لباس می پوشد. شاید هم ژنده تر از پیربابو و با سر و وضع پریشان تر . او هم یک چوبدستی یا کچیک یا کچک دارد که هنگام رقصیدن به کچک پیربابو می زند و می خواند.

۶- پیر بابو:همان باباى پیر فارسى است .لباس کهنه و مندرس به تن وریش سفیدى از پوست بز یا دم اسب بر صورت ،گاه نیز صورت او را سیاه مى کردندو بر سرش کلاه قیفى مقوایى مى گذاشتند. پیربابوpir babuمردی با لباس های ژنده که چوبدستی هم دارد و اداهایی هم در می آورد.

۷ – ناز خانم یا همان عروسه گوله: از لباس و آرایش محلى استفاده مى کرد. دو دستمال وزنگهایی در دست مى گرفت که به هنگام رقص براى افشاندن و نواختن به کار مى برد. گاه سوزنى را براى فرارى دادن افراد مزاحم در دست مى گرفت و گاهى هم حالتى از خیاطى و دوخت و دوز را به نمایش مى گذاشت.

 

نقش اروس گوله را مردی درلباس زنانه با آرایشی غلیظ واطوار و اداهای خانم ها بازی می کرد.

۸ – کاس خانم :که کارش مراقبت از عروسه گوله بود.

۹-محافظ عروس : مردى جوان با پوششى محلى که با چوب و چماق از عروسه گوله مراقبت مى کرد.

۱۰- کول بار کش :هدایاى مردم مانند برنج، تخم مرغ ، گندم ؛…….را بعد از نمایش درون کیسه می گذاشت.

۱۱- تکل takal = سیاهی لشکر- سه نفر یا بیشتر.غول و پیربابو به همراه دیاره زن و گاهی وقتها همگی می خوانند:

عروس گولی بیاردیم/جونه دیلی بیاردیم/خونه خواه تره نیاردیم/تی پسره بیاردیم .

این مراسم معمولاً از اواخر اسفند تا اواخر فروردین ماه اجرا مى شد. عروسه گوله ؛ در واقع جنگى است میان پیر بابو و غول بر سر به دست آوردن عروسه گوله . که در آن غول عاشق رقیب را از میدان به در میکند . و عروسه گوله را از آن خود مى کند .ای کاش اجراى عروسه گوله؛ را بچره ، آبیارى……و دیگر نمایش هاى آیینى ما دوباره احیا میشدند و شاهد اجراى آنها در روستا ها بودیم .درست مثل قدیم.

وقتی تکل واگویه : عروس گولی بیاردیم/جونه دیلی بیاردیم/ را می خواندند:

[عروس در این هنگام رقص محلی می کند]با لباس محلی گرده تمبان* و…خواننده (دیاره زن)ضرب و آهنگ را عوض می کند. ضرب تند تر از آهنگ قبلی :

 عروس کی شی؟/پیر بابو شی/پیربابو زحمت بکشی /شوون بی خوابی بکشی معنی :عروس مال کیه؟/مال پیربابو (پیربابا)است/پیربابا زحمت کشیده /شب ها بیخوابی کشیده است .

غول و پیربابو هردو عاشق عروس هستند-غول مظهر زمستان و سیاهی است . پیربابو مظهر باغبانی که می خواهد عروس گل (بهار)را دوباره به مردم و طبیعت هدیه بدهد.

غول و پیربابو با هم می رقصند –غول رقص کنان به سوی عروس می دود-از حالات عروس پیداست که از دست غول زمستان خسته شده –پیربابو راه غول را می برد و مانع رسیدن او به عروس می شود.غول با عصبانیت برمی گردد و به پیر بابو حمله می کند پیربابو نیز به مردم پناه می برد ودراین گیرودار اداهایی هم از خود در می آورد تا مردم شادی کنند .

در انتها غول سرگشته و وامانده از مقاومت پیربابو و عروس از پای می نشیند وبدین ترتیب با تکرار این نمایش و حرکاتی که فی البداهه توسط بازیگران خلق می شود روز خوبی برای مردم ورق می خورد.این کاروان به همة خانه ها سرمیزند وخیلی ها به پیشواز آنها می آیند و از آنها می خواهند که به خانة آنها بروند ودر پایان هرکس به اندازة وسع خود به آنها انعام –پول ، برنج –تخم مرغ و… می دهد.

اینجاست که به سادگی حرکات شوخ و شنگ غول و پیربابو غصه به بازی گرفته می شود و می شود گفت که هنوز زندگی مانده است ویا…تا شقایق هست زندگی باید کرد .

پس گیل و گالش هرلحظه رفتن سیاهی و ظلمت را خواستارند و همیشه با آمدن این دسته از فروشندگان عشق و مهر و دوستی –دسته دسته گل نثار روح سترون زمستان وبهار آبستن سبزه و شادی می شود تا مصداق حقیقی –دیو چو بیرون رود فرشته در آید باشد و سبزه و طراوت همه جا بگسترد.

ترانه عروس گوله

غول در را می زند و صاحب خانه را می خواهد که از خانه بیرون بیاید و پس از رد و بدل شدن صحتهایی می گوید:

ای خانخواه بیرون بیه (ای صاب خانه بیرون بیا)

تی سگ مره گیره،

یه لقد زنم میره/ (یکی زنم میره یا یته زنم میره)

اون گناه مره گیره

ای خانخواه بیرون بیه

عروس گوله بیاردیم/

جان دله بیاردیم

خانخواه تره نیردیم

تی پسر بیاردیم/

از راه دور بیاردیم

چه ظرف زور بیاردیم /

خانخواه تره نیاردیم

تی پسر بیاردیم /

آهای پیربابو

تی افسار کهنه وابو،

تی پالون پیربابو /

تی جوه چرکم بو

عروس گوله بیاردیم

جان دل بیاردیم.

پیر بابو نیز در جواب می گوید:

غول ببین

غول کمر بجیر توله

کمر بجور نقره

و غول پاسخ می دهد:

عروس میشه

می جان شه

می دل شه

سیاه کشمشه

زحمت بکشه

آهای پیربابو

تی ریش سفیدابو

عروس گوله بیاردیم

جان دله بیاردیم

خانخواه تره نیاردیم

تی پسر بیاردیم

غلام بما

غلام پیر غلام بما

شمی محله چره بمه

برای حاجتره بمه

غلام می گوید:

غلام دروغ گونه،

غلط کنه

عروس میشه

سیا کشمشه.

دعوا غول و غلام با کچک شروع می شود بعد از مدتی همه با هم می گویند:

عروس گوله همینه

ببینین چه نازنینه

عروس گوله بیاردیم

جان دله بیاردیم

عروس شب بیاردیم

بی چادر شب بیاردیم

خانخواه تره نیاردیم

تی پسر بیاردیم/

آهای پیر بابو

تی کاره وه چه وابو

تی ریشه سفیدابو

عروس کی شه

پیر بابو شه

پیر بابو زحمت بکشه

ای غولک شیرازی

یه قدری بکن بازی

تا خانخواه ببو راضی

حمام بزار بیاردیم

چه ظرف زور بیاردیم

عروس گوله همینه

عروس نازنینه

عروس بهار چینه

ای پیربابو

تی افسار کهنه وابو

زمستانم بهارابو

عروس گوله بیاردیم

جان دله بیاردیم

خانخواه تره نیاردیم

تی پسر بیاردیم

عروس گوله همینه

ببین چه نازنینه .

 

اروس گوله

همین ترانه اروس گوله به شکل های دیگر با تغییراتی دیگر خوانده می شود. در این جا یکی دیگر از ترانه ها را می آوریم تا با اصل آن مطابقت کنید.

ترانه عروس گوله

مشته برار مشته خواخر

تی چومه واکن بیه دنیا وبین

بهار بومه بهار بومه

تی خانه من سفره هفت سین دچین

آخ شب عید، عید شو

تازه بوبسته سال نو

دار و درختان همگی

به تن دارن لباس نو

عروسه گوله بیاردیم

جان دله بیاردیم

خانخواه تره نیاردیم

تی پسره بیاردیم

قزن ورس بیه

تی سگه آدم گیره

پایه زنم میره

آ ناله مره گیره

ووی ! عروس گوله بیاردیم

جان دله بیاردیم

خانخواه تره نیاردیم

تی پسره بیاردیم

عروس گوشواره ببین

هی هی

اونه دیم سر خاله ببین

هی هی

عروس بنفشه پیراهن و چادر گلداره ببین

هی هی

عروش گوشواره ببین

هی هی

عروس گوله همینه

عروس بهار شینه

ببین چه نازنینه

گل خانوم بیه بیه

در زنم نگو کیه

بشکفته گل و گیه

نازخانوم تونم بیه

گل خانوم تونم بیه

در زنم نگو کیه

بشکفته گل و گیه

ناز خانوم تونم بیه

سیب خانوم تونم بیه

نوروز موارک بین

سال نو موارک

گل خانوم بیه بیه

در زنم نگو کیه

بشکفته گل و گیه

گل خانوم تو هم بیه

سیب خانوم تو هم بیه

نوروز موارک بین

سال نو موارک

رنگ ببینه رنگه

چشمان زنه من دنگه

می چومه پر ارسو

تی دل چی مونه سنگه

قربان خدا بوشوم

ماه بتابسته تنگه

نوروز موارک بین

سال نو موارک

مشته برار مشته خواخر

تی چومه واکن بیه دنیا وبین

بهار بومه بهار بومه

تی خانه من سفره هفت سین دچین

آخ شب عید، عید شو

تازه بوبسته سال نو

دار و درختان همگی

به تن دارن لباس نو

عروسه گوله بیاردیم

جان دله بیاردیم

خانخواه تره نیاردیم

تی پسره بیاردیم

اضافه کردن نظر

کد امنیتی
تازه سازی

اخبار تصویری