مراسم سوگواری امام حسین (ع) و یاران باوفایش با آداب و رسوم خاصی در شهرستان شاهرود برگزار می شود.در شهر شاهرود روز ۲۷ ذی الحجه یک نفر از خدام تکیه بازار به نشانه رسیدن ماه محرم شیپور تکیه را به صدا در می آورد و یکی دیگر از مراسم ویژه که از گذشته ها اجرا می شده است برپایی مراسم با شکوهی از شب سوم ماه محرم با عنوان «چلچلا» انجام می شود که این آیین تا شب دهم با حضور انبوه عزاداران برگزار می شود.علاوه بر آیین ها، آداب و رسوم سنتی رایج در شهرستان شاهرود در مناسبت های مختلف، برگزاری مراسم عزاداری ماه محرم در این شهرستان یکی از انواع گردشگری فرهنگی و مذهبی محسوب می شود که در نوع خود کم نظیر است. این مهم جذابیت خاصی برای گردشگران داخلی و خارجی دارد و ضمن آشنا کردن آن ها با فلسفه این عزاداری و معرفی فرهنگ ناب شیعه، آداب و رسوم محلی نیز به معرض نمایش گذاشته می شود.در روزهای پایانی ماه ذی الحجه و هم زمان با فرارسیدن ماه محرم اهالی نقاط مختلف شهرستان شاهرود مساجد، تکایا و حسینیه ها را غبارروبی و در و دیوار آن ها را سیاه پوش می کنند.در شهر شاهرود در روز ۲۷ ذی الحجه یک نفر از خدام تکیه بازار (زنجیری) شیپور تکیه را به صدا در می آورد مبنی بر این که ماه محرم فرا رسیده است.در شهر بسطام از شهرهای تابعه شاهرود هر محله دارای یک منبرخانه یا تکیه است که زنان و مردان به سیاه پوش کردن آن ها مبادرت می ورزند. در اکثر منبرخانه ها، تکایا، مساجد، حسینیه ها و حتی خانه ها مراسم روضه خوانی و ذکر مصیبت  امام حسین (ع) برپا می شود.در شهرهای بیارجمند، میامی و کلاته خیج، زنان و مردان هر روز هنگام صبح به حسینیه ها و مساجد محله رفته، در مجالس روضه ماه محرم شرکت می کنند. از شب اول ماه محرم در مساجد و تکایای این نقاط پس از نماز مغرب و عشاء مجالس مداحی، ذکر مصیبت و سینه زنی برپا می شود.بسیاری از پایگاه های عزاداری هم چون تکایا دارای موقوفات می باشند که از محل درآمد آن ها در طول سال مخارج عزاداری ایام ماه محرم و صفر تامین می شود. دسته روی، طوق بندان و تعزیه خوانی از جمله روش های عزاداری به شمار می رود.شهر کوهستانی و پلکانی شکل مجن که در فاصله ۳۳ کیلومتری غرب شاهرود واقع شده هر سال میزبان هزاران تن از عزاداران حسینی و گردشگران فرهنگی از اقصی نقاط کشور به خصوص تهران و استان گلستان است.از قدیم الایام از شب سوم ماه محرم در صحن دو تکیه بزرگ مجن (تکایای بالا و پایین) مقارن با غروب آفتاب مراسم با شکوهی تحت عنوان «چلچلا» انجام می شود و این آیین  تا شب دهم با حضور خادمان و انبوه عزاداران ادامه می یابد. مهم ترین بخش مراسم سوگواری شهر مجن در روز عاشور است و مراسم نخل گردانی، حمل علم و پرچم، حرکت نمادین کاروان اسرا، طفلان مسلم، ذوالجناح و … از دیگر آیین های معمول در این روز است زنان و دختران با رفتن روی بام  خانه ها با تماشای مراسم اشک ماتم می ریزند. این آیین با اقامه نماز ظهر عاشورا و صرف اطعام نذری (بیشتر غذاهای محلی نظیر نان مجنی و نوعی چلوی مخصوص به نام ترچین (Tarchin) در خانه ها و تکایا به پایان می رسد. به عقیده کارشناسان مردم شناسی سازمان میراث فرهنگی آیین چلچلا را به همراه آیین نخل گردانی در شهر مجن می توان از نمونه های پیشنهادی برای ثبت در فهرست میراث معنوی ملی و جهانی برشمرد.روستاهای کالپوش، قلعه نو خرقان، گرمه، میقان، طرود، دیزج، رویان و فرومد آیین های خاص خود را دارند: به عنوان مثال در شیوه عزاداری روستای قلعه نو خرقان تفاوت های زیادی دیده می شود. در این مراسم خبری از طبل و سنج نیست و بیشتر از علامت های تک شاخه استفاده می شود، اکثر عزاداران در حال سینه زدن می باشند و گروه کوچکی هم زنجیر می زنند. نحوه سینه زدن هم بسیار جالب و خاص است، مردم در حالی که از پشت، کمربندهای یکدیگر را گرفته اند (به طوری که به هیچ عنوان نمی توان از بین آن ها رد شد) به صورت موزون و با حرکتی خاص سینه می زنند. این گونه سینه زنی به صورت حلزونی شکل در دیگر مناطق مانند شهر مجن دیده می شود. هنگامی که به محل خاصی می رسند مثلا در کنار مزار شهدا، گروه کوچک زنجیر  زن ها در وسط قرار گرفته و گروه سینه زن ها به دور آن ها می چرخند و با شور و هیجانی خاص سینه می زنند. در نزدیکی های ظهر عاشورا در حالی که مردم به صورت دایره وار در حال سینه زدن می باشند به محض نزدیک شدن به وقت اذان، محل را ترک می کنند و چندین اسب آراسته با پارچه های سبز و مشکی به دور مردم چرخانده می شود و در همین حین، خیمه ها به آتش کشیده می شود. مانند این مراسم با کمی تفاوت نیز در روستای دیزج انجام می شود. در آن جا نخل و علم هایی که با پارچه های رنگارنگ تزئین شده و بر نوک هر یک سیب سرخی نصب شده بیشتر از همه جلب توجه می کند. نخل گردانی و چرخاندن نخل این روستا از شور و هیجانی آمیخته با حزن و اندوه برگزارکنندگان و میهمانان انجام می شود و بچه ها اشک ریزان کبوترهای خود را که بال هایشان را سرخ رنگ کرده اند رها می کنند تا در آسمان به پرواز درآیند.یکی از جذابیت های ویژه این مراسم برای گردشگران، معنوی بودن و خلق و خوی میهمان نوازی ساکنان محلی و روستاییان در برخورد با آن هاست. گردشگران از این که در جامعه میزبان به شیوه ای سنتی و بومی مورد استقبال و پذیرایی قرار می گیرند، بسیار لذت می برند و توسعه این نوع گردشگری فرهنگی می تواند بسیار مفید باشد. در روستاهای جنوبی شاهرود مانند دهملا، کلاته خان، قلعه شوکت و خوریان مردم در این گونه مراسم در دعوت از میهمانان از یکدیگر سبقت می گیرند به گونه ای که در برخی مواقع که مجلس آن ها خالی است دست میهمان را گرفته، او را به سمت خانه خود برای پذیرایی و صرف ناهار دعوت می کنند و برای آن ها تفاوتی ندارد میهمان اهل کجاست و پیرو چه آیینی است. شاید آن ها با این رفتار خود می خواهند کرامت و مهربانی خاندان پاک اهل بیت علیهم السلام را یادآور شوند و به قول بزرگ ما طاووس العارفین شیخ ابوالحسن خرقانی: «هر که در این سرا در آید نانش دهید و از ایمانش مپرسید. چه آن کس که به درگاه باری تعالی به جان ارزد، البته بر خوان بوالحسن به نان ارزد.»

نویسنده: حسین پور

اضافه کردن نظر

کد امنیتی
تازه سازی

اخبار تصویری