جشن های بهاری در فرهنگ مردم

چند هزار سال از عمر تاریخ و فرهنگ ایرانی می گذرد و بسیاری از آداب و آیین ها و اعیاد ایرانیان باستان هنوز تازه و زیبا هستند. با وجود این آریایی های امروزی دیگر استقبال چندانی از برگزاری جشن ها و آیین های کهن ایرانی نمی کنند و در عمل بسیاری از این آیین ها با وجود حفظ طراوت خود در طول هزاران سال، امروز به یادگاری در گوشه بعضی تقویم ها و سالنامه های ایرانی تبدیل شده اند و در بهترین حالت تنها از سوی گروه هایی از مورخان یا علاقه مندان به تاریخ، انجمن های ایران باستان و یا معدود زرتشتیان ساکن در شهرهایی مثل یزد گرامی داشته می شوند. این در حالی است که جشن های ایرانی علاوه بر جنبه شادمانی ای که دارند باورهای کهن و عمیق انسانی و اخلاقی را نیز با خود از میان هزاره ها گذر داده و به روزگار ما رسانده اند. در همین فصل زیبای بهار که این روزها بر ما می گذرد دست کم ۱۰ جشن کهن در گاهنامه ایرانی ثبت شده است که شاید خیلی از ما چیز زیادی درباره آن ندانیم.

نوروز در بدخشان

«شاگون» و «خیدیرایام» جشن نوروز در بدخشان

عید نوروز در منطقه مختار کوهستان بدخشان با نام‌های «شاگون» و «خیدیرایام» یاد می‌شود و مردم این استان ضمن تهنیت و شادباش به یکدیگر از عبارت «شاگون بهار مبارک» استفاده می‌کنند. عید نوروز در منطقه خودمختار کوهستان بدخشان با نام‌های «شاگون» و «خیدیرایام» یاد می‌شود و مردم این استان ضمن تهنیت و شادباش به یکدیگر از عبارت «شاگون بهار مبارک» استفاده می‌کنند. معنی واژه «خیدیرایام» ایام جشن بزرگ است، نوروز را در بدخشان جشن بزرگ به این خاطر می‌گویند که ساکنان این استان قبل از جشن نوروز جشن‌های کوچک‌تری را با نام‌های «خیرپیچار» و «خیرچیزان» تجلیل می‌کردند اما چون نوروز مقام ویژه‌ای داشته و با شکوه و شهامت بیشتری جشن گرفته می‌شد آن را «خیدیر ایام» جشن بزرگ نام گذاشتند.

عروس گوله؛ پیام آور نوروز

 

گروه «عروس گوله» یا عروسی گوله یا همان اروس گوله از جمله پیش آهنگان نوروز در  پیرامون استان گیلان و غرب استان مازندران است که «غول» ، «پیر بابو» و «نازخانم» ایفاگران نقشهای اصلی نمایش آن هستند که اغلب در ایام نوروز و پیش از آن نمایشهای جذابی برای عموم اجرا می کنند البته این مراسم نیز مانند بسیاری از سنتهای قدیمی ایران در حال فراموشی است اما به تازگی موزه روستایی گیلان با فواصل معین اقدام به برگزاری مراسم آیینی عروس گوله که نمادی از پیروزی پاکی با نیرنگ و ناخالصی است، می کند. نمایش عروس گوله ریشه در سنتهای نمایشی اسطورهای کهن مربوط به آغاز بهار دارد که در آن نمادهای سال کهنه و نو با هم به ستیز بر می خیزند. عروس گوله» بیشترین نقش را در شکل گیلانی روایت پیش آهنگان بهار موسوم به عمو نوروز بر عهده دارد.

ادامه در بخش مقالات

فصلنامه نجوای فرهنگ 16 منتشر شد

شانزدهمین شماره فصلنامه نجوای فرهنگ با مقالات ذیل منتشر شد:

سرمایه­ های نمادین فولکلور آذربایجان و نقش آن در اعتلای گردشگری منطقه/ دکتر حمید سفیدگر شهانقی

چهارشنبه خاتون ، ایزد بانوی آب در گیلان/ میثم نوائیان

زمستان در آیین­ها و باورهای مردم دستجرد کهک قم/ مصطفي جعفرزاده دستجردي

مطالعه آداب و رسوم منطقه خنجین در عید نوروز/ مهدی و حسین آشناور

نوروز در تنکابن/ دکتر مصطفی خلعتبری لیماکی

نوروز در تاجیکستان/ دکتر دیلشاد رحیم اف

نوروز و بهار در فرهنگ و ادب ایرانی/ معصومه عادل

اخبار تصویری