گوشه‌هايي از آيين‌هاي محرم در فرهنگ مردم

 

قبل از رسيدن ماه محرم رسم است که اهالي محل تمام اثاثيه و فرش‌هاي مسجد را براي نظافت بيرون مي‌برند و مي‌شويند و بعد در و ديوار مسجد را تميز مي‌کنند. مردم لاور رزمي بوشهر، به اصطلاح خودشان قبل از رسيدن‌ «ماه حسين» لباس سياه پوشيده و جامه محرم را آماده مي‌کنند. در آباده فارس نيز به محض رويت هلال ماه محرم چند علم سياه را که دور چوب آن را با پارچه سبز و بنفش پوشانده‌اند، به پشت بام حسينيه يا مسجد آبادي مي‌برند و با فرياد «ياحسين ياحسين» آنها را در سر جاي خود مستقر نموده و بعد تکيه و حسينيه را سياه پوش مي‌کنند.

طشت گذاري

يکي از آيين‌هايي که قبل از شروع عزاداري دهه اول محرم در برخي نقاط ايران انجام مي‌گيرد، مراسم طشت گذاري است. بطور مثال در اردبيل و زنجان چند روز مانده به دهه محرم، اهالي محل چندين طشت را از آب پر نموده و به ياد سقاي کربلا در مساجد محل مي‌گردانند و در برخي مناطق نيز مردم هدايايي را به هيئات عزاداري تقديم مي‌دارند. اين مراسم در جاهاي ديگر به شکل‌هاي مختلفي اجرا مي‌شود.

به مناسبت 25 شهریور درگذشت استاد انجوی شیرازی

 

سال 1340 بود که انجوی برای ارتقا سطح اطلاعات مردم از فرهنگ مردم و عامه با کمک علي دشتي و محيط طباطبايي به راديو راه يافت و برنامه‌اي درباره فرهنگ مردم را پی‌ریزی کرد. انجوی درابتدای فعالیت خود، اين برنامه را به مدت نیم ساعت در هفته و با نام «احساس و انديشه» اجرا می‌کرد.پس از تغییر زیاد عناوین این برنامه، سرانجام اين برنامه با عنوان«سفينه فرهنگ مردم» نام گرفت و در اواخر سه ساعت تمام به آن اختصاص داده شده بود. اين برنامه تا بهار 1358 ادامه داشت تا سرانجام انجوي بازنشسته شد.

کوشش زنان برای ورود به مناطق ممنوعه!

 

 زنان در گذر روزگار همواره برای ورود به گستره‌های اجتماعی با محدودیت‌هایی روبه‌رو بوده‌اند. پاره‌ای از این محدودیت‌ها بر اساس باور و اعتقادها و پاره‌ای دیگر بر اساس سنت‌ها و عرف‌های یک جامعه برپا می‌شده است. دگرگونی‌های اجتماعی ایران در روزگار پایانی حکومت قاجار و نیز سراسر دوره پهلوی اول، جامعه را با پدیده‌هایی روبه‌رو ساخت که پیش از آن پیشینه‌ای نداشت. زنان در چرخه این دگرگونی‌ها توانستند به گستره‌هایی وارد شوند که در آن زمانه، عجیب و شگفت به شمار می‌آمد. کافه که صورتی نو از قهوه‌خانه در ایران به شمار می‌آمد به همراه مکان‌هایی چون رستوران و سینما در دسته جاهایی بود که زنان ایرانی آرام‌آرام و در میانه دلواپسی‌ها و مخالفت‌های بخش‌هایی نیرومند از جامعه توانستند بدان‌ها راه یابند.

 ورود دزدکی بانوی متشخص به قهوه‌خانه

مادام کارلاسرنا، جهانگرد پرآوازه ایتالیایی که در روزگار قاجار به ایران سفر کرده است، در سفرنامه خود «آدم‌ها و آیین‌ها در ایران» هنگام توصیف وضعیت زنان طبقه ثروتمند جامعه ایرانی به یک پدیده جالب در زندگی آن‌ها اشاره می‌کند «خانم‌های طبقه اعیان خیلی کم پیاده بیرون می‌آیند، مگر در اوقاتی که بخواهند برای مچ‌گیری از همسرانشان و یا دلربائی از آنان از خانه خارج شوند. بطوریکه همه می‌دانیم چنین مسائلی، گاهی پیش می‌آید همچنانکه در همه‌جا از جمله در اروپا هم پیش می‌آید. بعضی از این نوع خانم‌ها در نشان دادن سر و صورت بی‌حجاب خود بسیار گستاخ هستند ولی در اینگونه موارد، برای آنکه بتوانند دزدکی وارد چایخانه، رستوران و یا مسجد بشوند، با پوشیدن لباس مردانه خود را به شکل مردان درمی‌آورند و در اینگونه مکان‌های عمومی قرارهای مختلف می‌گذارند».

نقاره زنی در ماه رمضان

 پژوهشگر فرهنگ مردم: آئین نقاره زنی ماه رمضان؛ از گیلان و مازندران تا ایل قشقایی فارس رواج دارد.

یک پژوهشگر حوزه فرهنگ مردم به آئین نقاره زنی در گیلان، مازندران، ایل قشقایی فارس و سایر نقاط ایران در ماه مبارک رمضان اشاره کرد و گفت: نقاره به عنوان یکی از ادوات موسیقی ایرانی استفاده می شود که شامل دو طبل برنجی است.به گزارش رادیو گفت وگو دکتر مصطفی خلعتبری در برنامه "ماهِ ماه" به واژه شناسی "نقر" به معنا کوفتن یا کوبیدن اشاره کرد و افزود: «از کلمه نقر در زبان فارسی برای نقش کردن بر سنگ و چوب استفاده می شود.» 
وی ادامه داد: «نقار جمع کلمه ی نقر است که به معنای کوبنده یا کوبیده شده استفاده می شود و در برخی نقاط ایران از واژه نَقَره استفاده می شود یا در استان مازندران کوبیدن بر ساز را با واژه نِقَره استفاده می کنند.» خلعتبری افزود: «نقر از لحاظ موسیقیایی نیز دارای تعریفی علمی است و آنچه در موسیقی ماه رمضان آمده است، ناظر بر به کرات کوفتن بر طبل یا چند ضربی و همچنین یک بار کوبیدن بر طبل تقسیم بندی می شود.»
وی کوبیدن ضربی یا مضرابی در اصطلاح موسیقیایی را از دیگر معانی نقاره زنی در ماه مبارک رمضان تعریف کرد و گفت: «واژه نقره یا نقاره در فرهنگ ایرانی آمده است که ابزاری برای نواختن می باشد.» 
خلعتبری اضافه کرد: «این نقاره ها همچنان در فرهنگ مردم ایران رایج است و از این نوع ساز در سحر خوانی های ماه مبارک رمضان و در نقاط مختلف ایران استفاده می شود.»وی بیان داشت: «در بسیاری نقاط ایران به صورت فردی اقدام به نقاره زنی می کردند اما در مشهد الرضا-ع- هم اکنون در هنگام سحر و افطار نقاره زنان مشغول به نواختن هستند که با کرنای مخصوص ضریح مطهر همراه است.»

علاقه مندان به حوزه فرهنگ مردم می توانند صوت برنامه "ماهِ ماه" که هر روز ساعت 10 صبح از رادیو گفتگو پخش می شود، را از طریق وبسایت رادیو گفت وگو دریافت کنند.

لینک: http://radiogoftegoo.ir/NewsDetails/?m=176529&n=75904

اخبار تصویری